Hoe (Albert, 1953; Gross & Martin, 1952; Levine

Hoe kan een plek sociale cohesie bevorderen?

 

Wat is sociale cohesieLV1 ?

We Will Write a Custom Essay Specifically
For You For Only $13.90/page!


order now

Het
begrip sociale cohesie is complex en kan gezien worden vanuit verschillende
invalshoeken (Albert, 1953; Gross & Martin, 1952; Levine & Moreland,
1990; Lott & Lott, 1965). Sociale cohesie wordt omschreven als ‘lijm’ die
een sociaal systeem bijeenhoudt (Dekker & Bolt, 2005; Maloutas &
Malouta, 2004). Het sociale systeem kan uit familieleden, een organisatie, een
woonwijk of buurt, of uit een samenleving als geheel bestaan (Dekker &
Bolt, 2005). Sociale cohesie draagt bij aan de tevredenheid van mensen en aan
de leefbaarheid van de buurt (De Kam & Needham, 2003; Friedkin, 2004), het
vormt de samenhang in het sociale systeem. De verschillende onderdelen van de
samenleving dragen bij aan het collectieve project en het welzijn van de
samenleving. Storend gedrag en conflicten tussen verschillende groepen in de
buurt zijn minder aanwezig in buurten waar een hoge mate van sociale cohesie
bestaat (Kearns & Forrest, 2000). Ordelijke buurten zijn schoon, heel en
veilig en mensen die in ordelijke buurten wonen gaan op een respectvolle manier
met elkaar om (Kleinhans & Bolt, 2010). Sociale cohesie kan op
verschillende schaalniveaus plaatsvinden. Forrest & Kearns (2001) noemen de
nationale en interstedelijke schaal, de stad of stadsregio en de buurt als
verschillende ruimtelijke schaalniveaus waar sociale cohesie kan voorkomen. Ook
het woonblok kan als een schaalniveau van sociale cohesie worden gezien
(Tasan-Kok e.a., 2013). Sociale cohesie is een proces dat van onderaf wordt
opgebouwd, waarbij de buurt de basis vormt voor sociale cohesie op hogere
schaalniveaus (Forrest & Kearns, 2001). Omdat de buurt de basis vormt voor
het bereiken van een goed functionerende samenleving, is het belangrijk dat
buurtbewoners goed met elkaar kunnen omgaan.

file:///C:/Users/gebruiker/Downloads/Scriptie%20Maaike%20Kerstens_Sociale%20cohesie%20door%20interventies.pdf

 

Sociale
cohesie kan via verschillende wegen bevorderdt
worden. Studenten van de Universiteit Wageningen hebben onderzoek gedaan naar
verschillende factoren die betrekking hebben op sociale cohesie bij twee
verschillende dorpen. Twee Overijsselse dorpen (Lierderholthuis en Wesepe) zijn
intensief bestudeerd met behulp van interviews, enquêtes en dorpsgesprekken. De
bevindingenLV2  van dit onderzoek reiken
echter verder dan de twee onderzochte dorpen.

 

De rol van de bewoners

De
eerste conclusie die weLV3  al wel kunnen trekken is
dat intensieve contacten en activiteiten buiten het dorp goed samengaan met
sterke lokale bindingen. Mogelijk is het zelfs zo dat het verenigingsleven een
belangrijker rol gaat spelen naarmate de dorpsbewoners voor werk, opleiding en
voorzieningen meer zijn aangewezen op centra buiten het dorp. De kans dat men
elkaar toevallig tegenkomt in het dorp wordt dan kleiner, waardoor de behoefte
aan georganiseerde activiteiten toeneemt.

 

De
belangrijkste conclusie die we uit de analyses van dit hoofdstuk kunnen trekken
is: lokale sociale cohesie is onderdeel van de dorpsidentiteit en een lokale
‘morele dorpsplicht’ wordt breed gedragen. Gevraagd naar een beschrijving van
het dorp, noemen de bewoners eerst en vooral kenmerken van sociale cohesie:
saamhorigheid, gezelligheid, gemoedelijkheid, voor elkaar klaar staan als het
nodig is. Een ruime meerderheid van de dorpsbewoners voelt daarnaast een morele
verplichting om zich in te zetten voor het dorp. Dit beeld treffen weLV4  aan onder zowel de jeugdige
als de volwassen dorpsbewoners. Dit gevoel is sterker naarmate bewoners langer
in het dorp wonen, meer binding hebben met het geloof en de kerk, actief zijn
in het verenigingsleven maar ook met het aanwezig zijn van kleine kinderen in
het gezin. Maar niet iedereen vereenzelvigt zich in even sterke mate met de
dorpsgemeenschap; bewoners die aangeven dat hun vrienden voornamelijk buiten
het dorp te vinden zijn, delen de ‘morele dorpsplicht’ in mindere mate. Deze
bewoners zijn meer gericht op het woongenot dat de dorpsomgeving biedt en
minder op de sociale kanten van het leven in het dorp.

 

De rol van de voorzieningen

DeLV5  rol van voorzieningen in
het algemeen, de inrichting van de openbare ruimte en de aanwezigheid van
voorzieningen (zoals winkels, scholen en parken) bepalen de mogelijkheden voor interacties
tussen bewoners. Daardoor kunnen zij van invloed zijn op de sociale cohesie in
de buurt (Schnabel et al. 2008). Flap en Völker (2005) lieten zien dat
ontmoetingsgelegenheden in de vorm van scholen en crèches leiden tot een groter
aantal relaties met buren. En de aanwezigheid van restaurants en recreatieve
voorzieningen bevordert het ontstaan van gemeenschap. Dat gemeenschapsgevoel
kan overigens ook abstract zijn in de vorm van gelijkgestemdheid. Flap en
Völker namen in hun onderzoek de volgende voorzieningen mee: winkels,
restaurants, cultuur (bioscoop, kerk, buurtcentrum, theater, opera,
concertgebouw, openbare bibliotheek), school/crèche, recreatie (sport,
speelveld, zwembad, park). Ook het totale aantal voorzieningen bleek positief
van invloed op de mate van gemeenschap en het aantal sociale contacten.
Steenbekkers en Vermeij (2013) vonden juist géén relatie tussen de aanwezigheid
van voorzieningen en de sociale samenhang. Dat stelt volgens hen de noodzaak
van dorpsvoorzieningen als sociale infrastructuur ter discussie. Wel vonden zij
dat in kleine dorpen meer contact tussen buren en buurtgenoten plaatsvindt in
dorpshuizen en cafés dan in grote dorpen, waar juist de winkels als
ontmoetingsplek weer belangrijker zijn. Ook is in afgelegen dorpen de
basisschool belangrijker voor contact tussen bewoners.

Vermeij
(2015) laat echter ook zien dat lokale contacten, zoals vrienden en kennissen
in het dorp, voor dorpsbewoners in de loop van de tijd minder belangrijk zijn
geworden. Wel zijn lokale contacten vaak te typeren als “zwakke” relaties:
mensen met wie men relatief oppervlakkig contact heeft. Voorzieningen en
ontmoetingsplekken in Slochteren: multifunctionele accommodatie Velemansdroom
in Tjuchem, café de IJzeren Klap in Lageland, basisschool de Ruitenvelder in
Froombosch, het Schildmeer bij Steendam In de rest van deze paragraaf bespreken
we vier typen voorzieningen en het mogelijke verband met sociale cohesie. We
kijken naar één commerciële voorziening (winkels) en drie maatschappelijke
voorzieningen (dorpshuizen, bibliotheken en groenvoorzieningen).

 

Winkels

Dat
winkels verdwijnen in krimpende plattelandsgemeenten, is al jaren gaande, niet
alleen door demografische krimp, maar ook door schaalvergroting en de toename
van online shopping. Wanneer ook de laatste buurtwinkel verdwijnt, vinden
bewoners dat doorgaans spijtig. Uit het onderzoek van Been (2012) in dorpen in
het Eemsdeltagebied blijkt dat de winkel symbool staat voor de levendigheid in
of het succes van het dorp. De primaire functie van een supermarkt is weliswaar
niet sterk, maar de secundaire functie des te meer. De supermarkt bleek als
ontmoetingsplek in het dorp te fungeren, een centrale plek die vrij neutraal
is, en boodschappen doen werd gezien als een

 

Meer
sociale cohesie door voorzieningen? Ook Blokland (2009) constateert dat doordat
er winkels zijn, mensen gebruik maken van de openbare ruimte en zo anderen
tegen het lijf lopen. En dat biedt mensen in elk geval de mogelijkheid tot
korte contacten. Aan de andere kant zien dorpsbewoners meestal wel in dat dit
soort kleine winkels vaak geen reële overlevingskans meer hebben (Rozema 2012).
Maar er zijn andere ontwikkelingen gaande. Zo beschrijft De Gruyter (2012) de
kracht van een dorpswinkel, geëxploiteerd door Support & Co (een commerciële
onderneming met een sociaal beleid) in het Achterhoekse dorp Almen. Belangrijke
sleutel voor het succes is dat diverse inwoners als vrijwilliger meewerken in
de winkel. Volgens Support &Co groeit de beoogde sociale cohesie binnen het
dorp mede daardoor vanzelf.

 

Dorpshuizen

Thissen
en Droogleever Fortuijn (2012) concluderen uit Deens onderzoek van Svendsen en
Sørensen (2007) dat aan dorpshuizen in het algemeen twee functies worden
toegeschreven. Ten eerste is een dorpshuis een efficiënte manier om een aantal
voorzieningen te combineren om zo de lokale beschikbaarheid van voorzieningen
mogelijk te maken of te behouden. Als tweede en meer fundamentele functie wordt
de ontmoetingsfunctie genoemd. Door de ontmoeting van dorpsbewoners mogelijk te
maken kan het dorpshuis ruimte geven aan gemeenschapsinitiatieven die de
ontwikkeling van sociaal en menselijk kapitaal in dorpen ondersteunt (Svendsen
2013; Svendsen en Sørensen 2007). Omdat sociaal kapitaal een van de componenten
is van sociale cohesie (via netwerken en participatie), fungeert de voorziening
dorpshuis dus via de ontmoetingsfunctie als broedplaats van sociaal kapitaal.
De ontwikkeling van meer sociaal kapitaal draagt weer bij aan sociale cohesie.
In een bewonersonderzoek in Ganzedijk gaf ongeveer de helft van de huishoudens
specifiek aan het buurthuis belangrijk te vinden voor het dorp, omdat men vindt
dat het buurthuis goed is voor de saamhorigheid/cohesie en dat alleenstaanden
op die manier wat meer contact met anderen hebben (Schepers en Buys 2009). Een
ruime meerderheid van de geïnterviewde huishoudens geeft aan tijd en energie te
willen steken in een nieuw te realiseren buurthuis. Sommige bewoners van
Ganzedijk zien er ook meerwaarde in, omdat samen werken aan het buurthuis (een
vorm van sociaal kapitaal, MB en SM) goed is voor de cohesie in het dorp.

 

Bibliotheken

Svendsen
(2013) nam plattelandsbibliotheken onder de loep en ontdekte dat deze
bibliotheken niet alleen via bonding sociaal kapitaal op microniveau, maar ook
via institutioneel sociaal kapitaal op mesoniveau bijdragen aan
sociaal-economische groei. Het blijkt dat openbare bibliotheken voor veel
soorten ontmoetingen (bijvoorbeeld als dorpsplein of als plek voor gezamenlijke
activiteiten) worden gebruikt, waarbij de factoren betrokkenheid bij de
gemeenschap, participatie en vertrouwen de mate van bibliotheekbezoek als
ontmoetingsplek verklaren. Verder komen er allerlei verschillende mensen in de
bibliotheek. Dat bezoekers niet gecategoriseerd worden naar baan, opleiding of
als bijvoorbeeld patiënt, draagt bij aan sociale inclusieLV6  (Aabø en Audundson 2012).
Volgens het visierapport ‘Bibliotheek van de toekomst’ is een van de vijf
kernfuncties van bibliotheken dat ze ontmoeten faciliteren tussen alle groepen
in de samenleving op een neutrale, objectieve en onpartijdige plek (Cohen 2014:
29). Bibliotheken zijn ook interessant in het licht van het concept gemeenschapscentrum.
Dit is een combinatie van verschillende voorzieningen in één of meerdere
gebouwen. De bibliotheek is daarbij vaak een belangrijke voorziening, die een
centrale functie vervult. Samenwerking is de sleutel bij een gemeenschapscentrum.
Die samenwerking (of het gezamenlijk beheer) is een meerwaarde van een
gemeenschapscentrum boven een gewone multifunctionele accommodatie. Doel is
versterking van de leefbaarheid door het behouden van voorzieningen en het
ontwikkelen van nieuwe vormen van dienstverlening door effectieve samenwerking
en een sterkere sociale cohesie door energie en inzet van mensen
(www.movisie.nl).

 

Groenvoorzieningen en parken

Uit
onderzoek blijkt dat goed onderhouden stedelijke parken bijdragen aan de
sociale cohesie (Peters, Elands en Buijs 2010; Ka?mierczak 2013). Dit geldt ook
voor ouderen, maar dan moeten ze wel veilig én goed onderhouden zijn (Kemperman
en Timmerman 2014). Ook is gebleken dat de aanwezigheid van goed onderhouden
groenvoorzieningen een positief effect heeft op de volksgezondheid, veiligheid
en sociale cohesie (Van den Berg et al. 2011). Drie condities blijken van
invloed te zijn op de mate van sociale cohesie in een buurt: 1) het aantal
ontmoetingsmogelijkheden in de buurt, 2) laagdrempeligheid van contacten tussen
bewoners, en 3) motivatie van bewoners om te investeren in relaties in de
buurt. De eerste twee kunnen direct worden beïnvloed door fysieke ingrepen,
zoals aanleg en inrichting van groen. Ze bieden echter geen garantie voor het
ontstaan en voortbestaan van sociale cohesie. In de onderzochte cases blijken
er in eerste instantie meer contacten tussen buurtbewoners ontstaan, die
meestal leiden tot meer wederzijds begrip, waardering, uitwisseling en soms ook
tot aanpassing van normen en waarden. Deze onderzoeken zijn allemaal gedaan in
een stedelijke context.

 

In
de hiervoor besproken studies is voor vier typen voorzieningen beschreven hoe
die van invloed kunnen zijn op de sociale cohesie. De fysieke ruimte speelt
daarbij een belangrijke rol, omdat de voorzieningen daar gelokaliseerd zijn. Zo
is de buurtwinkel naast boodschappenvoorziening en werkplek voor vrijwilligers,
ook een ontmoetingsplek. Verder kan een groenvoorziening in de buurt een
prettige ontmoetingsplek opleveren. En in gemeenschapscentra werken mensen
samen aan een nieuwe vorm voor diverse dorpsvoorzieningen, wat ontmoetingen in
de hand werkt. Bibliotheken fungeren veelvuldig als ontmoetingsplek en
dorpshuizen, waar gemeenschapsinitiatieven via interactie en participatie tot
stand kunnen komen, hebben ook een ontmoetingsfunctie. Vanuit het oogpunt van
sociale cohesie, lijkt ontmoeten een centrale term te zijn bij deze vier typen
voorzieningen. De voorzieningen maken ontmoeten mogelijk of ontmoeten is de
secundaire functie van deze voorzieningen. Het gaat dan om ongeplande of
toevallige ontmoetingen. De openbare ruimte vormt vaak het decor van deze soort
ontmoetingen.

 

De openbare ruimte als voorziening

Wat
is eigenlijk ‘de openbare ruimte’? De openbare ruimte kunnen we omschrijven als
‘gebieden’ die toegankelijk of zichtbaar zijn voor alle leden van de
gemeenschap (Merriam 197113, Lofland 1998). In principe zouden alle mensen
toegang moeten hebben tot een openbare ruimte. Een openbare ruimte kan overdekt
zijn (buurthuis, stationshal) of zich in de openlucht bevinden (plein, straat).
Winkels, cafés en restaurants worden doorgaans niet tot de openbare ruimte
gerekend, omdat het hier primair de bedoeling is dat men er iets consumeert.
Stadssocioloog Leon Deben benoemt openbare ruimte als de ruimte waar je kunt
zitten, rondhangen en verblijven zo lang als je wilt en waarvoor je niet hoeft
te betalen. Het is een ruimte die geen particulier bezit is, waarop geen enkele
groep het exclusieve recht heeft of kan claimen. Ook hij wijst op de ontmoetingen
die daar logischerwijs uit voortkomen: ‘In de openbare ruimte kom je elkaar
tegen, of je wilt of niet.’ (Hoogmoed en Meijers 2009). Volgens Franke (2013)
is de essentie van publieke ruimte dat er een vorm van ontmoeting en
uitwisseling mogelijk is. Hij meent dat publieke ruimte ontstaat ‘als bewoners
en gebruikers zich kunnen identificeren met een plek en als zij zich voor die
plek verantwoordelijk kunnen voelen.’ Sentel (2014) vindt dat de inrichting van
de openbare ruimte van cruciaal belang is als “bindmiddel” voor allerlei
plekken in een stad. Ze vergroot zo de belevingswaarde voor en
aantrekkingskracht op verschillende doelgroepenLV7 .

 LV1Allemaal
geen eigen tekst hieronder, dus niet gelezen/ beoordeeld. Maak het eigen

 LV2Laat
de bevindinge/ conclusies van het rapport zien als dit relevant is voor jullie
verhaal.

 LV3Zijn
jullie dat of zijn dat de studenten?

 LV4Dit
zijn weer de studenten die dat onderzoek hebben gedaan?

 LV5Ook
dit hele stuk is in zijn geheel overgenomen en ga ik dus niet lezen/
beoordelen. Dat vind ik nu zonde van mijn tijd.

 

Wel top dat jullie zo veel info hebben gevonden. Er is
alleen nog wat werk aan de winkel om het in te passen in jullie verslag en er
een lopend verhaal van te maken.

 LV6Leg
dat begrip uit

 LV7Goede
info gevonden, nu nog verwerken

x

Hi!
I'm Eileen!

Would you like to get a custom essay? How about receiving a customized one?

Check it out